محمد بن هندوشاه نخجوانى
52
صحاح الفرس ( فارسى )
بيت « 1 » بتنجيد « 2 » عذرا چو مردان جنگ * ترنجيد « 3 » بر بارگى تنگ تنگ « 4 » تلاج « 5 » : [ بانك و مشغله باشد . طيان گويد : بيت ] « 6 » آمد از شب دير تا بانك [ و ] تلاج « 7 » * در بجنبانيد با مرد « 8 » خراج « 9 » فصل خاء « 10 » خنج : چند معنى « 11 » دارد : اول ناز بود « 12 » . عنصرى گفت : بيت مرا هر چه ملك و سپاهست « 13 » و گنج * همه زان تست و « 14 » ترازوست خنج دوم نفع بود . [ سوم ] « 15 » . . . چهارم « 16 » باطل باشد . ابو شكور گفت : بيت شكنجيده همى دار [ د ] م ز رنج * ترنجيده همى داردم « 17 » ز خنج « 18 » پنجم آوازى كه بوقت جماع كردن از مردم آيد « 19 » . منجيك گفت : بيت « 20 » كر چنانچه كند با نامچه * پس دهد تير دهد خايهاش اررده كين طر ( كذا ) خوج : تاج خروس بود « 21 » بر تركها نگارند « 22 » و بر تيزى طاق ايوان « 23 » . فردوسى گفت : بيت سپاهى بكردار كوج و بلوج * سگاليده جنگ و برآورده خوج فصل زاء « 24 » زآنج « 25 » : ( كذا ) حير ( كذا ) باشد « 26 » . زانيج « 27 » : وطن باشد . زنج « 28 » : دو معنى دارد : اول صمغ درخت باشد . دوم گرهى باشد « 29 » كه از درخت بيرون آيد . زويج « 30 » : [ زويش ] : بفتح زاى معجم و كسر واو عصيب و روده بود مانندهء آنكه فراهم نوردند « 31 » معروفى گفت :
--> ( 1 ) - ك : مثال را ندارد ( 2 ) - ط : بهپتحيد ؟ ؟ ؟ ( 3 ) - نرنجيد ( 4 ) - ك : اين مثال را ندارد . ( 5 ) - ط : قلاج / ك : اين لغت و معنى و مثال را ندارد ( 6 ) - ط : داخل قلاب را ندارد ( نقل از « لف 54 » و وفائى ) ( 7 ) - ط : قلاج ( 8 ) - ط : ياد مرد ( 9 ) - « متن لف 54 » : شب بيامد بر درم دربان باج / لفپ : آمد اين شبديز با مرد خراج در بجنبانيد با بانگ و تلاج ( 10 ) - ك : عنوان را ندارد ( 11 ) - ك : ندارد ( 12 ) - ك : باشد ( 13 ) - ك : سپاست ( 14 ) - ك : « و » ندارد ( 15 ) - وفائى : طرب و نشاط باشد ( 16 ) - ك : سوم ( 17 ) - ط : ترنجى همى دارى ( متن از « لف 69 » ) ( 18 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 19 ) - ك : چهارم آوازيست كه در محل جماع از مردم آيد ( 20 ) - ك : اين مثال را ندارد . ( 21 ) - ك : است ( 22 ) - ك : كه بر تركهاء سر و طاق ايوان نگارند ( 23 ) - ط : ايوان طاق ( 24 ) - ك : عنوان را ندارد ( 25 ) - ك : زاج ( 26 ) - ك : خبر باشد كه بمردم آورند ( زاج به اين معنى در فرهنگ اسدى و منتخب فرس ميرزا ابراهيم و در وفائى و جهانگيرى و سرورى و برهان قاطع ديده نشد ) ( 27 ) - ك : زابج ( 28 ) - ك : « زنج - اول درخت صمغ عربى است » ( 29 ) - ك : است . ( 30 ) - ك : زونج ( 31 ) - ك : عصيب و امعاء يعنى روده باشد